اخلاق درسی خارج از کتاب در کانون توجه

اخلاق درسی خارج از کتاب

در این مطلب نکات مهم و اطلاعات مرتبط با این موضوع را مرور می‌کنیم.

حفیظ اله مشهور/ 11 خرداد روزنامه همدلی

دروغ، ریا، تملق، تهمت. این ها بخشی از رذایل اخلاقی ست که هر روز در جامعه و محیط اطراف خود شاهد آن هستیم و خاطرمان را آزرده می کند. اما دلیل رواج این بی اخلاقی ها چیست و علت را باید در کجا جستجو کرد. با نگاهی به سیستم آموزش و پرورش به عنوان یکی از متولیان آموزش و نهادینه کردن فضایل اخلاقی در جامعه درمی یابیم که چندین عنوان درسی به موزات یکدیگر و تقریبا در تمامی پایه ها و مقاطع تحصیلی، سعی در آموزش فضایل اخلاقی به دانش آموز و دور کردن آنان از آنچه رذایل اخلاقی می نامیم دارند. اما سوال اینجاست که چرا با صرف هزینه و اختصاص زمان فراوان در نظام آموزشی برای نهادینه سازی اخلاق در جامعه باز هم رذایل اخلاقی در سطح وسیعی خودنمایی می کنند.

چندی پیش در مراسمی شرکت داشتم و سخنران خاطره ای را نقل می کرد که شاید بی ارتباط به پاسخ سوالمان نباشد. ایشان می گفت چند سال پیش همایشی در ارتباط با آموزش و پرورش در یکی از استان ها برگزار کردیم . هنگام دعوت از مهمانان وزارت به پیشتهاد یکی از این دوستان خانمی ژاپنی که برای انجام تحقیق در خصوص رساله ی دانشجویی اش با موضوع آموزش و پرورش ایران در کشورمان بسر می برد نیز به این مراسم دعوت شد و در بخشی از همایش نیز به سخنرانی پرداخت. اما نکته جالب در پاسخ سوالی که از ایشان در ارتباط با برداشت کلی وی از وضعیت آموزش و پرورش ایران شده بود نهفته بود. وی اینگونه پاسخ می دهد:" معلمان و دانش آموزان ایرانی بسیار تلاشگر و سخت کوش هستند، آنها زمان زیادی را صرف آموزش و یادگیری می کنند، اما چیزی که برای من تعجب آور است اینست که شما می خواهید همه چیز را از طریق کتاب و امتحان به دانش آموز بیاموزید. شما حتی از دانش آموز می خواهید تا اصول اخلاقی، عبادت کردن، احترام به بزرگتر و ... را هم از داخل صفحات کتاب حفظ کند و بعد روی برگه امتحان بنویسد."

به نظر نگارنده نقل این خاطره پاسخ درخوری به آنچه که امروز خروجی سیستم آموزشی مان در بحث مسائل اخلاقی است خواهد بود. ما در کلاس ساعت ها در مورد صداقت، وفای به عهد، دوری از دورنگی و ریا صحبت می کنیم و تعاریف و فوایدش را در برگه امتحان از دانش آموز می خواهیم اما شاید خودمان کمتر در برابر قول و عهدی که در کلاس بستیم و حالا زیرپایش گذاشتیم حساسیت به خرج دهیم.شاید توجه بیشتری به دانش آموزی که با چاپلوسی خود را در کلاس مان نشان می دهد کرده باشیم. شاید برای رسیدن به مقاصد و اهداف مان گاه ریاکاری کرده باشیم. در هر مراسمی که در مدارسمان برگزار می کنیم به بهانه های مختلف از دانش آموزانی که حائز رتبه در آزمون ها و المپیادها و .. شده اند تقدیر نموده و آنها را بزرگ می کنیم، اما کمتر دیده شده دانش آموزی را به واسطه ی اخلاق نیکو، کمک به دیگران و ... مورد تقدیر قرار دهیم. البته در این بین نقش خانواده و جامعه را نیز نباید نادیده گرفت. دانش آموز بین رضیلت و فضیلت در کلاس، خانواده و جامعه به مقایسه می پردازد و وقتی مشاهده می کند راه پیشرفت در جامعه توسل به ریاکاری و تملق است و فرد صادق در بسیاری از اوقات هرچند در ظاهر متضرر می گردد، دیگر به آنچه از روی کتاب حفظ کرده و در برگه امتحان تحویل مان داده پایبندی نخواهد کرد.

نتیجه ای که از مباحث مطرح شده می گیریم اینست که درس اخلاق صرفا در کتاب نمی گنجد و صرف زمان و مطالب پرحجم در ارتباط با آموزش آن متضمن خروجی قابل قبول نخواهد بود بلکه اخلاق و فضایل اخلاقی درسی است که برای آموزش آن باید به دنبال راهی خارج از کتاب و امتحان بود.